[ 1313 ] فصل بيست و يكم : در جمع شدن آب در رحم . [ 1314 ] فصل بيست و دوم : در نفخهء رحم ؛ يعنى باددار شدن رحم . [ 1315 ] انتباه : نفخ از حرارت ضعيف است و لذا سوء مزاج سرد مفرط ، نفخ نمىآورد . [ 1316 ] باب بيست و دوم : در امراضى كه در پشت و دست و پا مىافتد . [ 1317 ] فصل اول : در حدبه ؛ كه جابجايى فقرات پشت است ؛ به سبب ورم گرم عضلات فقرات ، يا احتباس باد غليظ در زير فقرات ( رياح الافرسه ) ، استرخاى فقرات در اثر نفوذ رطوبت مائى در آنها ، تشنّج فقرات به سبب رطوبت لزج نخاعى يا يبوست و يا به سبب ضربه يا سقطه . [ 1318 ] فصل دوم : در درد پشت ؛ به سبب سوء مزاج بارد ساده ، تولد خلط خام يا بلغمى در عضلات و فقرات پشت ، كثرت جماع ، امراض كليه ، امتلاء رگ بزرگ پشت ، درآمدن باد در عضلات و رباطات و اوتار پشت و يا به سبب مشاركت رحم . [ 1319 ] فايده : مالش پشت در درمان برخى پشت دردها . [ 1320 ] فصل سوم : در درد لگن خاصره . [ 1321 ] فصل چهارم : در درد مفاصل ؛ كه درد ران ، عرق النساء ، نقرس و ساير مفاصل دست و پا است . [ 1322 ] اسباب كلى دردهاى مفصلى . [ 1323 ] قسم اول : در وجع المفاصل ؛ كه دردهاى مفصل دست و زانوى پا است ؛ به سبب سوء مزاج مفاصل ، يا پرخونى ، يا خون صفراوى يا صفراى خالص ، يا بلغم ، يا سودا ، يا مادهء ريحى و يا به تركيب دو يا چند خلط . [ 1324 ] انتباه : سوء مزاج سرد ، سبب درد نمىتواند باشد . [ 1325 ] فايدهء جليله : ذكر قواعدى كه در همهء اقسام دردهاى مادى مفاصل بايد در نظر گرفت . [ 1326 ] قسم دوم : در نقرس ؛ كه درد و ورم مفصل مچ پا و انگشتان آن خصوصا در انگشت شصت است . [ 1327 ] فايده : اثربخشى سريع ادويهء سرد در تسكين دردهاى مفصلى صفراوى در كنار عواقب وخيم افراط در اين امر به جهت بازگشت ماده به اعضاى رئيسه . [ 1328 ] قسم سوم : در وجع الورك ؛ يعنى درد مفصل سرين . [ 1329 ] فايده : دردهاى مفصلى طرف چپ و در افراد سرد ، بلغمى و چاق ، مشكل‌آفرين‌تر هستند . [ 1330 ] قسم چهارم : در عرق النسا ؛ كه درد رگى به نام « عرق النسا » است كه بر ران نازل مىشود و اى بسا تا پائين پا برود . [ 1331 ] فصل پنجم : در دوالى ؛ يعنى واريس پا كه معمولا از خون سوداوى است . [ 1332 ] فصل ششم : در داء الفيل ؛ يعنى درشت شدن بيش از حد ساق و قدم ؛ به سبب ريزش خون